هاله‌اى از معنويت و قدس بود . هنر و فرهنگ در عهد صفوى نيمهء اوّل عصر صفوى يكى از بارورترين اعصار هنر ايرانى در دورهء اسلامى است ، شاخه‌هاى گوناگون هنر از قبيل نقّاشى ، معمارى منبّت‌كارى ، خوشنويسى ، تذهيب ، جلدسازى ، قاليبافى و نسّاجى ، همه در اين دوره ، از كمال و لطافت بسيار برخوردار است و استقلال كامل هنرمندان اين عصر را مىرساند . دورهء صفويّه از لحاظ علمى ، دنبالهء دوران انحطاطى است كه از چند قرن قبل شروع شده بود امّا از نظر فلسفى و علوم دينى ، چهره‌هايى در عصر صفوى ديده مىشود كه آثارشان قابل توجّه است . رنگ عمومى آثار اين دوره رنگ تشيّع است ، و اكثر دانشمندان اين دوره از متعصّبان در تشيّع مىباشند . بزرگترين فيلسوف اين عصر ملا صدرا است كه در فلسفهء اسلامى مقامى برجسته دارد و پس از او مير داماد ، مير فندرسكى و ملا عبد الرّزاق لاهيجى را در اين رشته مىتوان نام برد . در ميان علمايى كه به امر مذهب و ترويج تشيّع پرداخته‌اند ، مجلسىها ( محمّد تقى و محمّد باقر ) ، قاضى نور اللّه شوشترى ، مقدّس اردبيلى ، حسين خوانسارى ، جمال خوانسارى ، شيخ بهايى و فيض كاشانى را بايد نام برد ، اغلب فضلاى اين دوره به هردو زبان فارسى و عربى آثارى دارند كه از لحاظ ادبى چندان قابل توجه نيست . « 1 » هنر در خدمت مذهب : از شاهكارهاى هنرى عهد صفويّه كه ريشهء مذهبى دارد ، مسجد شاه اصفهان و مسجد شيخ لطف اللّه و چند مسجد ديگر است . مسجد شيخ لطف اللّه : مسجدى است در شهر اصفهان در ضلع شرقى ميدان نقش جهان ، از بناهاى شاه عبّاس اوّل صفوى كه از شاهكارهاى هنرى است و شامل گنبد و سرداب و راهرو است . عاليترين معرّق كاشى و آجر در ديوارها و محراب و سقف داخلى گنبد به‌كار رفته است . تاريخهاى مختلف از 1011 ه . ق تا 1028 ه . ق در قسمتهاى مختلف مسجد مذكور است ، سازندهء اين شاهكار هنرى استاد محمّد رضا اصفهانى بوده است . اين مسجد و مدرسهء مجاور آن را شاه عبّاس جهت شيخ لطف اللّه عاملى ، امر به تأسيس فرموده ، شيخ لطف اللّه اصلا از مردم جبل عامل بود و خاندانش از فقهاى اماميه

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، جلد دوّم ، ص 1523 .